Tinea Pedis
Ayaq göbələyi — tibbi adı ilə Tinea Pedis — ayaq dərisinin göbələk mənşəli infeksiyasıdır. Bu vəziyyət xüsusilə isti, nəm və havalanmayan mühitdə inkişaf edir və çox vaxt “barmaq arası göbələk” kimi tanınır. İnfeksiya bəzən yüngül qaşınma ilə başlayır, lakin müalicə edilmədikdə xroniki və təkrarlayan hala çevrilə bilər.
Tinea Pedis (Ayaq Göbələyi) nədir?
Tinea Pedis — dermatofit adlanan göbələk növləri tərəfindən törədilən infeksiyadır. Bu mikroorqanizmlər dəri, dırnaq və saç kimi keratinlə zəngin toxumaları zədələməyə meyllidir.
Əsas törədicilər aşağıdakılardır:
- Trichophyton rubrum
- Trichophyton interdigitale
- Epidermophyton floccosum
Bu infeksiya adətən ayaq barmaqları arası, daban səthi və ya ayağın yan hissələrində başlayır. Əgər vaxtında müalicə olunmazsa, göbələk dırnaqlara (onixomikoz) və əllərə (tinea manuum) də keçə bilər.
Ayaq göbələyinin əsas səbəbləri
Tinea Pedis-in yaranması birbaşa yoluxucu göbələk sporları ilə təmas nəticəsində baş verir. Göbələklər isti, rütubətli və qapalı mühitdə asan çoxalır.
Əsas risk faktorları:
- Uzun müddət hava keçirməyən ayaqqabı geyinmək;
- Artıq tərləmə (hiperhidroz) və nəm ayaq mühiti;
- İctimai hovuz, sauna, duş otağı kimi rütubətli yerlərdə ayaqyalın gəzmək;
- Zəif immun sistem, şəkərli diabet, qan dövranı pozğunluqları;
- Eyni ayaqqabı və corabların ortaq istifadəsi;
- Müalicənin yarımçıq saxlanması, nəticədə təkrar infeksiya riski.
Simptomlar: Ayaq göbələyini necə tanımaq olar?
Tinea Pedis bəzən yüngül qaşınmadan başlayır, lakin klinik forma və dərinliyə görə simptomlar dəyişə bilər.
Ən çox rast gəlinən formalar
- İnterdigital (barmaq arası) forma
Barmaqlar arası nəm, qaşınma, qızartı və qabıqlanma ilə xarakterizə olunur. Ən çox 4-cü və 5-ci barmaqlar arasında müşahidə edilir.
- Mokasin-tip (hiperkeratotik) forma
Daban və ayağın yan hissəsində qalın, quru, qabıqlı dəri ilə xarakterizə olunur. Uzunmüddətli və xroniki gedişə malikdir.
- Vezikulyar forma
Ayağın iç səthində su dolu baloncuklar (vezikullar) əmələ gəlir. Bu forma kəskin qaşınma və yanma ilə müşahidə olunur.
- Ulserativ forma
Nadir hallarda yaranır. Barmaqlar arasında dərin çatlar, eroziyalar və irinli iltihab müşahidə edilir.
Digər əlamətlər:
- Ayaqda xoşagəlməz qoxu;
- Qabıq və çat səbəbindən ağrı və yanma hissi;
- Simptomların bir ayaqda başlayıb digərinə keçməsi (asimetriya);
- Uzunmüddətli hallarda dırnaqlara keçid (onixomikoz).
Tinea Pedis yoluxma yolları
İnfeksiya həm birbaşa təmas, həm də dolayı yolla yayılır.
- Yoluxmuş şəxsin dərisi ilə təmas;
- Eyni ayaqqabı, corab və dəsmaldan istifadə;
- İctimai yerlərdə (duş, hovuz, idman zalı) ayaqyalın gəzmək;
- Ev şəraitində kifayət qədər gigiyenaya əməl etməmək.
Göbələk sporları dərinin buynuz təbəqəsinin hüceyrələrinin üzərində bir neçə həftə yaşaya bilir. Buna görə də təkcə müalicə deyil, profilaktika da müalicə qədər vacibdir.
Ayaq göbələyinin müalicəsi
- Topikal (yerli) müalicə
Əksər hallarda ayaq göbələyi yalnız kremlər və spreylərlə uğurla müalicə olunur. Əsas antifungal preparatlar:
- Terbinafin 1 % krem və ya gel – gündə 1 dəfə, 1–2 həftə;
- Klotrimazol 1 % və ya Mikonazol – gündə 2 dəfə, 2–4 həftə;
- Butenafin, Tolnaftat, Ciclopirox – alternativ preparatlardır.
Quru və qalınlaşmış dəridə urea və salisilik turşu tərkibli kremlər əlavə olaraq tətbiq oluna bilər.
- Sistemik (oral) müalicə
Topikal müalicəyə cavab verməyən və ya geniş yayılmış hallarda həkim tərəfindən sistemik antifungal dərmanlar təyin edilir:
- Terbinafin 250 mg/gün, 2–4 həftə;
- İtrakonazol 100 mg/gün, 2–3 həftə;
- Flukonazol 150 mg/həftə, 4–6 həftə.
Bu preparatlar həkim nəzarəti ilə qəbul olunmalı və qaraciyər funksiyası izlənməlidir.
Əgər müalicə nəticə verməzsə
- Ayaqqabı və corablar dezinfeksiya olunmayıbsa reinfeksiya mümkündür;
- Evdə başqa ailə üzvlərində göbələk infeksiyası ola bilər;
- Eyni zamanda dırnaq göbələyi (onixomikoz) mövcuddursa, onu da müalicə etmək lazımdır;
- Bəzi hallarda simptomlar ekzema, psoriaz və ya kontakt dermatit ilə qarışa bilər. Dəqiq diaqnoz üçün həkim KOH mikroskopiyası və kulturalanalizi təyin edə bilər.
Profilaktika: Ayaq göbələyindən necə qorunmaq olar?
Profilaktika ayaq göbələyinin təkrarlanmasının qarşısını almağın əsas şərtidir.
- Ayaqları gündəlik yuyun və xüsusilə barmaq aralarını tam qurudun.
- Hər gün təmiz, pambıq corab geyinin.
- Ayaqqabıları havalandırın və içini antifungal tozla dezinfeksiya edin.
- İctimai hovuz, sauna və duşlarda şəxsi hamam tərliyi istifadə edin.
- Hər istifadədən sonra duş və vanna səthlərini ağartıcı tərkibli məhlulla təmizləyin.
- Ayaqları nəm saxlayan şərtlərdən uzaq durun, uzunmüddətli bağlanmış ayaqqabılardan çəkinin.
Tez-tez verilən suallar
Bəli. Əksər hallarda düzgün müalicə və gigiyena ilə tam sağalma mümkündür.
Çünki göbələk sporları ayaqqabı və döşəmə səthlərində uzun müddət sağ qala bilir. Müalicə bitdikdən sonra ayaq və ayaqqabı gigiyenası qorunmazsa, reinfeksiya baş verir.
Yerli müalicə adətən 1–4 həftə, sistemik müalicə 2–6 həftə çəkir. Əlamətlər keçsə belə, kursu tam başa vurmaq vacibdir.
Əgər iki həftəlik müalicədən sonra simptomlar keçmirsə, dırnaqlarda və ya əllərdə oxşar əlamətlər yaranıbsa, yaxud irinli səpgilər varsa, dermatoloqa müraciət edin.
Nəticə
Tinea Pedis – bəzən sadə görünən, lakin xroniki və təkrarlayıcı gedişə malik bir dəri infeksiyasıdır. Vaxtında həkimə müraciət etmək, müalicə kursunu tamamlamaq və gigiyena vərdişlərini gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirmək bu xəstəliyin qarşısını almanın ən effektiv yoludur.
